Czegoś takiego jeszcze nie było, w kraju aż zawrzało 😱

Prezydent zawetował SAFE. Rząd zapowiedział “Plan B”

Tydzień temu prezydent Karol Nawrocki wygłosił orędzie, w którym zapowiedział odmowę podpisania ustawy wprowadzającej w Polsce program SAFE. Jak uzasadnił, unijny mechanizm pożyczkowy w niedopuszczalny sposób ingeruje w konstytucyjną zasadę zwierzchnictwa narodu nad państwem. W ocenie Kancelarii Prezydenta przyjęte przez parlament przepisy przyznają instytucjom Unii Europejskiej zbyt szerokie kompetencje w kluczowym obszarze obronności.

Decyzja Pałacu Prezydenckiego wywołała natychmiastową reakcję rządu. W trybie pilnym przyjęto specjalną uchwałę ratunkową oraz zwołano nadzwyczajne posiedzenie Rady Ministrów. Nowy plan awaryjny ma pozwolić na obejście mechanizmu brukselskiego poprzez większe wykorzystanie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych oraz przesunięcia środków w budżecie Ministerstwa Obrony Narodowej.

Premier Donald Tusk potwierdził uruchomienie alternatywnej ścieżki finansowania podczas konferencji prasowej.

– Będziemy realizować „plan B”, ponieważ tak nakazuje polska racja stanu. Szczególnie, gdy na świecie pojawiają się nowe wojny i nowe zagrożenia.

Obecnie trwają intensywne rozmowy dotyczące pozyskania środków. Zarówno polski rząd, jak i Komisja Europejska nadal planują podpisanie umów – pożyczkowej i operacyjnej – co może nastąpić na przełomie marca i kwietnia. Z ustaleń Wirtualnej Polski wynika, że w takim scenariuszu pierwsze 15 proc. środków z programu SAFE mogłoby trafić do Polski już w kwietniu.

Pieniądze z SAFE trafią do Polski? Rada Ministrów szuka rozwiązań
Dotychczas w rządzie rozważano jeden główny scenariusz obejścia sprzeciwu prezydenta. Zakładał on, że skoro środków z programu SAFE nie da się przeznaczyć na infrastrukturę i służby, należałoby skierować je na dodatkowe zakupy uzbrojenia, aby nie przepadły. Powstałą w ten sposób lukę finansową planowano uzupełnić poprzez przesunięcia w budżecie państwa – tak, by Ministerstwo Obrony Narodowej mogło częściowo realizować swoje wydatki właśnie z pieniędzy SAFE.

Rozważano dwa warianty takich przesunięć. Pierwszy zakładał nowelizację tegorocznego budżetu, co jednak wiązałoby się z ryzykiem weta ze strony prezydenta Karola Nawrockiego. Drugi przewidywał wprowadzenie zmian dopiero w ustawie budżetowej na 2027 rok – w tym przypadku głowa państwa nie mogłaby jej zawetować, a jedynie skierować do Trybunału Konstytucyjnego.

W miarę trwania rządowych analiz rośnie jednak sceptycyzm wobec tej koncepcji. Zastrzeżenia dotyczą przede wszystkim potencjalnych kosztów dla budżetu państwa – w tym konieczności sięgnięcia po rezerwy – oraz ryzyka opóźnienia w uruchomieniu środków, nawet do przyszłego roku.

W kuluarach pojawiła się także alternatywna propozycja, z którą miała wystąpić minister funduszy Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz. Zakładała ona wykorzystanie do częściowej obsługi środków SAFE nowo utworzonego Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO). Fundusz ten dysponuje ok. 22 mld zł pożyczek z KPO, przeznaczonych na wsparcie potencjału obronnego, ochronę ludności oraz tworzenie miejsc pracy. Jak jednak wynika z ustaleń Wirtualnej Polski, koncepcja ta nie zyskała szerszego poparcia w rządzie.

Prace trwają. Pałac Prezydencki stoi przy swoim
Jak informuje Wirtualna Polska, rząd szuka rozwiązań, które pozwolą skorzystać z programu SAFE bez konieczności uchwalania nowej ustawy. Mimo weta prezydenta Karola Nawrockiego, relacje z Komisją Europejską pozostają bez zmian – Polska nadal ubiega się o 43,7 mld euro pożyczek i nie modyfikuje planów inwestycyjnych. Celem jest także objęcie środkami SAFE służb oraz projektów infrastrukturalnych.

– Dalej szukamy drogi do pieniędzy z SAFE dla MSWiA i resortu infrastruktury. Chodzi o to, że SAFE-owskie zakupy są dokonywane bez VAT. Dlatego chcemy ich podpiąć pod ten SAFE – przyznaje rządowy rozmówca na łamach Wirtualnej Polski.

Nie jest jednak jasne, jak zapewnić dostęp do tych środków bez nowej ustawy. W rządzie podkreśla się, że kierunek polityczny został wyznaczony, a szczegóły mają dopracować eksperci. W prace nad rozwiązaniem zaangażowany jest m.in. Bank Gospodarstwa Krajowego, który może odegrać kluczową rolę w dystrybucji środków. Nieoficjalnie mówi się także, że za wypracowanie modelu wsparcia dla służb odpowiada politycznie szef MSWiA Marcin Kierwiński.

Równolegle rząd rozważa działania na poziomie unijnym, w tym możliwość wydłużenia terminu na tzw. single procurement, czyli samodzielne zamówienia państw. Opóźnienia w wypłatach oraz sytuacja w kilku krajach mogą sprzyjać budowaniu koalicji w tej sprawie.

Z kolei Pałac Prezydencki sceptycznie ocenia rządowe plany i zapowiada nacisk na procedowanie własnej propozycji ustawy. W otoczeniu prezydenta podnoszone są też wątpliwości co do zdolności instytucji państwowych do sprawnej realizacji dużej liczby zamówień w ramach SAFE.